Şerif Ali Türbesi / NİĞDE / Merkez – Yukarı Kayabaşı Mah.

Şerif Ali Türbesinin Yeri: Niğde İli, Merkez İlçesine bağlı Yukarı Kayabaşı Mahallesi, Şerif Ali sokak ile Postane sokağın birleştiği köşededir.

Şerif Ali Türbesi

Şerif Ali Türbesi

Şerif Ali Kimdir: Şerif Ali’nin kim olduğu konusunda herhangi bir bilgi mevcut değildir. Türbenin banisi olan Hacı Said Paşa türbe kitabesini şu şekilde yazdırmıştır:

Olmak istersen iki âlemde makbûlü-l-enam

Türbe-i Şeref Ali-yi kıl ziyâret-i eyam

Bâni-i sanisi el-Hac Said Paşa (Sene 1282)

Ey halk, iki âlemde insanların beğendiği kimse olmak istiyorsan,

Şeref Ali Türbesini ziyaret et.

(Türbenin) ikinci bânisi Hacı Said Paşa’dır.

Bu açıklamaya göre Hacı Said Paşa mevcut türbeyi yenilemiş veya ilave bölüm eklemiş olabilir.

Şerif Ali Türbesi

Şerif Ali Türbesi

Türbenin Durumu: İnşa kitabesine göre, H.1282 (Miladi 1865-66) yılında Hacı Said Paşa tarafından ikinci kez yaptırılmıştır. Şerif Ali türbesi, tek katlı, dikdörtgen planlı olup, 6 x 9 m boyutlarındadır. İnşasında trakit taşı kullanılmıştır. Kapı ve pencere alınlıklarında sivri kemerler kullanılmıştır. Türbenin içi, kubbe ve beşik tonozla örtülü iki bölümden oluşur. İçeride kesme taşan yapılan tek sandukanın Şerif Ali’ye aittir.

Türbe Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1976 yılında restore edilmiş, 1978 yılındaysa 1. Derece Korunacak Kültürel Miras olarak tescillenmiştir.

Ziyaret Nedeni: Genellikle çevre sakinleri tarafından hayır duası için ziyaret edilmektedir.

Not: Fotoğraflar 2002 yılında TK tarafından çekilmiştir.

Kaynakça: www.kulturportali.gov.tr

Taylan Köken

Pir Ahmet Beşeri Türbesi / KÜTAHYA / Merkez – Sofça Köyü

 

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Türbesinin Yeri: Kütahya İli, Merkez İlçesine bağlı Sofça Mahallesi(Köyü) sınırları içindedir. Eskişehir-Kütahya karayolunun ve Porsuk Barajının batısında, Pirahmet Dağı mevkiinde bulunan türbedir.

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Beşeri Türbesi

Pir Ahmet Kimdir: Kütahya’nın Kalburcu köyünde doğduğu, torunu Gaybi’nin aktarımına göre; “Herkesin sohbetine katıldığı, sözlerini dinlediği, hal ve hareketlerini örnek aldığı bir kimse olduğunu, bu sebepten kendisine “Pîr” denildiği…” için, Kalburcu Şeyhi Pir Ahmet Efendi olarak anılmaktadır.

Yine torununun Biatname eserinden aktardığına göre Ahmet Efendi Karaman’da Cem Seyyah’tan ve İstanbul’da Koca Mustafa Paşa Şeyhi Sünbül Sinan’dan icazet alır ve köyüne gelerek burada zaviyesine kurar. Çiftçilikle geçinir, ömrü boyunca bağış, sadaka ve yardımları geri çevirmiş, işinden elde ettiği gelirlerini zaviyesine misafir olanlara ikram yapar, ikramları hiç bitmez imiş. Gelen gidene, “Bu bereket, Şeyhim Abdullatif Efendi’nin bereket duasıdır.” dermiş.

Pir Ahmet Efendi’nin oğlu Şeyh Beşir, torunu Müfti Derviş de Halveti geleneğinden gelmektedir. Torununun oğlu olan Sunullah-ı Gaybi de Halvetiliğin bölgedeki en önemli temsilcisi olmuştur.

II. Selim şehzade iken Pir’i ziyaret ederek duasını almış ve zaviyesinin yanına bir cami inşa ettirmiştir. Pir Ahmet Efendi 1570 tarihinde vefat edince zaviyesine gömülmüş, 1949 yılında Porsuk Barajının yapılması üzerine naşı Eskişehir-Kütahya yolunun üzerine, bugünkü yerine nakil olmuştur.

Türbenin Durumu: Türbe kare planlıdır, kubbesi ve kırma kiremit çatı altıgen planlıdır. Türbe kapısının üstündeki tabelaya göre; Pir Ahmet Beşeri Armutlu nahiyesinde Kalburlu çiftliğinde doğmuş olup, Porsuk Barajının inşası nedeniyle naşı 1949 yılında taşınmış, şimdiki türbe binası ise 1955 yılında Maarif Vekâleti tarafından inşa edilmiştir. Türbe içindeki tek büyük mezar Pir Ahmet’e aitken, yan yana dizili olan sekiz sandukada Pir’in aile efradının yattığı düşünülmektedir.

Giriş kapısının sağında bahçe köşesinde bir kulübe mumluk olarak kullanılmaktadır. Türbenin sağında bahçenin alt kısmında Derviş Ahmet ve Mehmet’in medfun bulunduğu bir türbe daha mevcuttur.

Pir Ahmet Beşeri Türbesi Mumluk

Derviş Ahmet ve Mehmet Türbesi

Derviş Ahmet ve Mehmet Türbesi

Derviş Ahmet ve Mehmet Türbesi

Ziyaret Nedeni: Genellikle çevre sakinleri tarafından ziyaret edilmektedir. Özellikle Sofça Köyü halkı türbeye sahip çıkmakta, 2009 yılından itibaren düzenli olarak adına festival etkinlikleri düzenlenmektedir.

Sofça Köyü ve yakınında bulunan Alevi köyleri tarafından Ocak Dedesi olarak kabul edilen Pir Ahmed, bu inanıştaki köylerin talipleri arasında saygı duyulan ve hürmet edilen bir dede olarak kabul edilir.

Kaynakça: Rifat Türkel, Sofça Örnekleminde Kalburcu Şeyhi Pîr Ahmed Efendi ve Alevilik Anlayışı,  İnsan ve Toplum Dergisi, Sayı:6-1, 2016.

Not: Metinde kullanılan bilgilerin çoğunluğu kaynakçada belirtilen makaleden alınmıştır. Fotoğraflar 5 Şubat 2004 tarihinde tarafımdan çekilmiştir. 

Taylan Köken

Dede Mezarı / İZMİR / BERGAMA –Kıranlı Köyü

Mezarın Yeri: Dede mezarı, İzmir İli, Bergama İlçesi, Kıranlı Mahallesinin(Köyü) 1,5 km doğusundadır.

Dede Kimdir: Mezarında belirtildiğine göre İslam dinini yaymak için Anadolu’ya gelen, Horasan erenlerinden isimsiz bir dede mezarıdır.

Kıranlı Dede Mezarı

Kıranlı Dede Mezarı

Kıranlı Dede Mezarı

Kıranlı Dede Mezarı

Kıranlı Dede Mezarı

Mezarın Durumu: Etrafı ağaçlarla çevrili üstü açık mezarda ayak ve baş taşlarında kavuk mevcuttur. İsimsiz dede mezarına bu mezar taşları taşınmış olabilir veya bu küçük hazirede vakti zamanında iki kişinin mezarı olabilir. Mezarda yapılan yenileme esnasında geniş bir sandukaya benzetilen mezarın üstü düz kesilmiş mermerlerden kaplanmıştır. Bu mermerler yüzünden mezarın niteliğini, mezar taşlarını incelemek mümkün olmadı.

Taylan Köken

Taylı Baba Türbesi / BALIKESİR / BURHANİYE / Taylıeli Mahallesi

Türbenin Yeri: Taylı Baba Türbesi, Balıkesir İli, Burhaniye İlçesi, Taylıeli Mahallesi (Köyü) mezarlığındadır.

Taylıeli Mezarlığı

Taylı Baba mezarının olduğu tepe

Taylı Baba Kimdir: Taylıili/Taylıeli Köyünün merkezine dağılmış olarak görülen Roma ve Bizans döneminden kalan devşirme malzemelere göre köyde veya köye yakın bir konumda bu dönemden kalan bir yerleşim olduğunu düşünebiliriz. Taylıeli stratejik konumuyla, Pergamon – Adramytteion antik kentleri arasındaki antik kıyı yolunu gözetleyen bir konumdadır. Ayrıca günümüzde İskele Mahallesi olarak bilinen tarihi iskeleye yukarıdan hâkim bir konumdadır.

Taylı Baba, Anadolu Selçuklu Devleti Döneminde sultan tarafından bölgeye uç beyi olarak vazifelendirildiği belirtilmektedir. Bölgeye obasıyla birlikte yerleşen Taylı Baba yaylak olarak Taylıeli bölgesini, kışlak olarak da Burhaniye Geriş mahallesini kullanırdı.[1] Zamanla bölgede hâkimiyeti sağlayan Taylı Baba’nın vefatından sonra bölge 1300 yıllarında Balıkesir merkezli Karesi Beyliği hâkimiyetine geçmiştir. 1324 tarihinde, Orhan Gazi döneminde Karesi Beyliğinin Osmanlı Beyliğine katılmasıyla birlikte bölge de Osmanlı Devletinin hâkimiyetine geçmiş oldu. Bölgenin sarp yapısı nedeniyle, elverişli toprakların az olması ve artan nüfusla birlikte Taylıeli halkı günümüzde Burhaniye merkezinde olan Memiş mahallesinin olduğu düzlüğe 1484 yılında yerleşir.[2]     

Taylı Baba mezarının olduğu tepe

Taylı Baba mezarı

Taylı Baba mezarı

Mezarın olduğu tepeden Burhaniye yolu

Taylı Baba etrafındaki mezarlar

Taylı Baba etrafındaki mezarlar

Taylı Baba etrafındaki mezarlar

Türbenin Durumu: Taylıeli – Burhaniye arasındaki eski stabilize yol kenarındadır. Taylıeli mezarlığında dolmen türü eski tip Türk mezarları olduğu gibi, eski yazıyla tanzim edilmiş birçok eski Osmanlı dönemi mezar taşı da mevcuttur. Yine mezarlıkta birçok devşirme malzeme mezar taşı olarak kullanılmıştır.   

Taylı Baba türbesi üstü açık mezar şeklindedir. Mezarın Taylı Baba’ya ait olduğuna ilişkin herhangi bir ibare yoktur. Etrafı tamamen devşirme malzemelerden yapılmış mezar taşlarıyla dolu olan bu tepelik alanda, Taylı Baba’nın mezarının baş taşı bir sütunun üzerine konulmuş mantar biçimindeki bir kaya parçasıyla diğer taşlardan belirgindir.

Ziyaret Nedeni: Taylıeli halkı tarafından özellikle hayır duası için ziyaret edilmektedir.

Anlatı: Taylıeli Köyü’nün kuruluşu ve Taylı Baba’nın faaliyetleri ile ilgili şöyle bir rivayet bulunmaktadır:

“1223 yılında Selçuk hükümdarı II. Kılıç Arslan zamanında Bergama uç beyi tarafından Taylı Baba, nâm-ı diğer Mehmet Taylı Bey, uç beyi olarak bölgeye gönderilir ve civardaki bütün göçebeleri Taylıeli Köyü’ne yerleştirir. Taylı Baba’nın zamanla Karesi Beyi ile arası açılır. Askerini toplar, harp için Karesi’ye hareket eder. Karesi Beyi işin vehâmetini anlar, siyasî yönden bu harbi önler. Şöyle ki; Karesi Beyi’nin yanında büyük bir zât olan Muhyiddin-i Rûmî vardır. O’na, ‘ne yaparsan yap, o zâtı geri çevir’ der. Muhyiddin-i Rûmî, Taylı Bey’i, Osmanlar Köyü’nde karşılar ve O’na: ‘Sen iki İslâm askerini kırdıracaksın. Cehennemde yerin belli. Sen illâ harp etmek istiyorsan, karşında Bizans var.’ der. Selçuklular, bölgeyi aldıkları halde Edremit, Bizans’ın elindeymiş. Muhyiddin-i Rûmî, etkili konuşması ile Taylı Bey’i ikna eder ve geri çevirir. Taylı Bey de o zâtı çok sever. Karesi’ye göndermez, yanında götürür. Edremit’in alınamaması Taylı Bey’in kafasına takılmıştır. Zaman geçer. Hristiyanların bir yortusu vardır. Sabaha kadar içki içerler. Taylı Bey, o gece askerini sallarla karşı tarafa geçirir. Ani bir baskınla şehri ele geçirir ve Edremit’in fâtihi olur.”

Burhaniye nüfusuna kayıtlı ve 1924 (1340) doğumlu Ahmet Şevkli (Sofu) ile yaptığımız görüşme; Burhaniye nüfusuna kayıtlı ve 1952 doğumlu Ali Rıza Kaymaz ile yaptığımız görüşme.[3]

Taylan Köken 

---

[1] www.burhaniye.gov.tr Erişim Tarihi: 29.11.2021

[2] www.balikesir.ktb.gov.tr Erişim Tarihi 29.11.2021

[3] Mehmet Bicik, Balkanlar’dan Burhaniye’ye Yapılan Göçlerin Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Etkileri, Balıkesir Üni., Yüksek Lisans Tezi, 2017.

Helva Baba Türbesi / KIRKLARELİ / BABAESKİ – Merkez

Türbenin Yeri: Helva Baba Türbesi, Kırklareli İli, Babaeski İlçesi merkezinde, Hacıhasan mahallesinde, Şeytan Deresinin merkez tarafında kalan bir türbedir. 

Helva Baba Türbesi

Helva Baba Türbesi

Helva Baba Türbesi

Helva Baba Kimdir: Babaeski evliyalarından biri olan eren, Sarı Saltuk Tekkesine yakın bir konumda, eski mezarlığın güney batısında yer almaktadır. Muhtemelen Helva işiyle uğraşmasından dolayı bu isim verilmiş olmalı. Hakkında başka bir bilgi yoktur.

Türbenin Durumu: Helva Baba Türbesi üstü açık bir mezardır. Yeşile boyanmış olan bu türbe üzerinde mum yakmak için bir niş bulunmaktadır.

Ziyaret Nedeni: Helva Baba yatırını ziyaret ettiğimiz zaman bu türbeyi özellikle Roman vatandaşların ziyaret ettiği belirtilmiştir. Ziyaret uygulamasıyla ilgili olarak kaynakçamızda andığımız her iki araştırmacı da aynı tespiti yapmıştır: Yürümeye yeni başlayan çocuklar, yürürken düşmemesi için dileği ile burada yürütülür. Çocukların yürümesi gerçekleşince yani bir süre çocuklar yürütüldükten som a aynı yerde helva ekmek yenir. Çocuklara " adım çöreği” denen adet uygulanır helva yapılıp dağıtılır ve yenir.(1)(2)

Kaynak:  (1) Mucit Öztabak, Kaybolan Binalarımız, Babaeski Ziyaret Yerleri, 2015 (2) Zekeriya Kurtulmuş (Folklor Araştırmacısı), Kırklareli’nde Ziyaret Yerleri.

Taylan Köken  

Gülveren Baba Türbesi / KIRKLARELİ / BABAESKİ – Merkez

Türbenin Yeri: Gülveren Baba Türbesi, Kırklareli İli, Babaeski İlçesi merkezinde, Hacıhasan mahallesinde, merkezden Şeytan Deresi yanında kurulan Pazar yerine giderken, binaların arasında yolun sağında kalan bir türbedir. 

Gülveren Baba Türbesi

Gülveren Baba Türbesi

Gülveren Baba Türbesi

Gülveren Baba Kimdir: Babaeski evliyalarından biri olan eren, burada yapılan savaşlarda şehit düşmüş bir asker olarak bilinir. Babaeskili değerli araştırmacı Mucit Öztabak, halk tarafından Gülveren Baba olarak bilinen zatın Şeyh Mahmut Şuhudi’ye ait mezar olabileceğini söylemektedir. Babaeski Ziyaret Yerleri isimli çalışmasında şu bilgileri vermektedir:

İ. Parmaksız, tarafından çevrilen Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde; “Yine bu Babaeski’dedir. Maddi ve manevi ilimlerde meşhur, güzel yazı yazmakta da âlim idi. Sarı Saltuk Baba’nın tekkesinde gömülüdür. Bu tekke gerçi Bektaşi Tekkesidir. Ama dervişleri azdır. Vakıfları haris kimselerin eline geçmiştir” denmektedir.

Ayrıca; A. Kahraman- Y. Dağlı, tarafından çevrilen Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde de; “Şeyh Şuhudi ziyareti: Aslında yine Babaeski'sindendir. İç ve dış olgunluğu ile meşhur, iyi yazı yazmada kalem gibi âlem idi. Sarı Saltık Baba Tekkesinde gömülüdür.” olarak belirtilmektedir. Buna göre Sarı Saltuk Babanın tekkesinin konumu sınırlarının belirlenmesinin yararı olacaktır.

Sayın Öztabak bu tespiti yaptıktan sonra, Sarı Saltuk Baba tekkesinin (olası) sınırlarını detaylı olarak günümüz pastalarına işleyerek, olası mezar yerlerini de anlatılardan derlemiştir. Bu değerli çalışmaya internet üzerinden ulaşabilirsiniz.(1)

Türbenin Durumu: Gülveren Baba Türbesi üstü açık bir mezardır. Bir bina arazisinin ucunda, yolların kesişim noktasında bulunan mezar son dönemlerde yapılan tamiratlarla betondan niteliksiz bir mezar olmuştur. Mezarın yanında mum yakmak için metalden bir mumluk bulunmaktadır. Türbeyi düzenli olarak Babaeskili Fatma Hanım temizlemektedir.   

Ziyaret Nedeni: Gülveren Baba yatırı her türlü dilek, temenni ve hayır duası için ziyaret edilmektedir. Adak adanmakta ve mum yakılmaktadır.

Menkıbeler: Rivayete göre eren dönem dönem mahalle sakinlerine görünmektedir. Mezara yakın olan esnafın işlerine iyi gelmektedir.(2)

Kaynak:  (1) Mucit Öztabak, Kaybolan Binalarımız, Babaeski Ziyaret Yerleri, 2015 (2) Zekeriya Kurtulmuş (Folklor Araştırmacısı), Kırklareli’nde Ziyaret Yerleri.

Taylan Köken 

Osman Baba Türbesi / KIRKLARELİ / BABAESKİ – Merkez

Türbenin Yeri: Osman Baba Türbesi, Kırklareli İli, Babaeski İlçesi merkezinde, Hacıhasan Mahallesinde bulunan Babaeski İlçe Eğitim Müdürlüğü binasının köşe ucunda bulunmaktadır.

Osman Baba Türbesi

Osman Baba Türbesi

Osman Baba Türbesi

Osman Baba Kimdir: Babaeski’de merkezinde bulunan türbelerden biri Osman Baba’ya aittir. Türbenin yeşile boyanmasından dolayı Yeşil Baba olarak da anılmaktadır. Mezarına 1958 yılında yapılan yenilemede bir tabela konulmuştur. Bu tabelaya göre Osman Baba şehit düşmüş bir vatan evladıdır. Hakkında başka bir bilgi yoktur.

Türbenin Durumu: Osman Baba Türbesi üstü açık bir mezardır. Mezarının herhangi bir özelliği yoktur. Adalı Mustafa’nın damadı Sadık Ercinler tarafından yapılan son düzenlemede, tuğla(briket) ve beton kullanılarak betonarmeden inşa edilmiştir. Yeşil boya ile boyanmış olan mezarın başında mum adağı için bir niş yapılmıştır. Yeni Türkçe yazı ve mermerden tabelasında şunlar yazmaktadır:

Vatan millet uğruna şehit olmuş şu yerde,

Ermiş bir insansın ki türben zaten bu yerde,

Cengâver Osman Baba gözükürsün her yerde,

Türben sanki bir cennet lafın olur her yerde.

 

Osman Baba Türbesi Yazıt

Osman Baba Türbesi Mumluk

Ziyaret Nedeni: Osman Baba türbesi her türlü dilek, temenni ve hayır duası için ziyaret edilmektedir. Mum adağında bulunulur.

Kaynak: (1) Zekeriya Kurtulmuş (Folklor Araştırmacısı) / Kırklareli’nde Ziyaret Yerleri (2) www.kirklarelienvanteri.gov.tr İlgili Madde.

Taylan Köken