Tılamaz Baba Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Eski Besni

Tılamaz Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesine 4 km uzaklıktaki Eski Besni’de türbesi bulunmaktadır.

Tılamaz Baba Kimdir: Hakkında fazla bilgiye sahip olmadığımız Tılamaz Baba tarikat ehli bir zat olarak bilinmektedir.

Kaynakça: Mustafa Sucu - Adıyaman İli ve İlçeleri - 1985

Taylan Köken

Halil Baba Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Eski Besni

Halil Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesinde bulunan mezarlıkta türbesi bulunmaktadır.

Halil Baba Kimdir: Adı Halil, soyadı ise Baba’dır ve yöre halkı tarafından Hallo Baba, Hello Baba da denmektedir. Besni’de 1873 yılında doğmuş, 1946 yılında da vefat etmiştir. Aslen Türkmen olup Ormankıran Aşiretindendir. Kadiri şeyhlerindendir. Adıyaman’lı Sarışeyhzade Mustafa Efendi’nin mürididir.

Türbenin Durumu: Türbesinin üzeri açıktır.

Ziyaret Nedeni: Değişik dilekler için ziyaret edilmiştir.

Menkıbeler: 1-) Kerametleri çok olan Halil Baba özellikle yanan fırına birkaç kez girer çıkarmış ve hiçbir şey olmazmış. Ateş üzerinde yürürmüş. Halil Baba eve giren koca bir yılanı evden çıkarıp bir keşişin evine göndermiş, keşiş de kendisinden yardım istemiş, bu kez de onun evinden yılanı çıkarmış. Keşiş de Müslüman olmuştur.

Kaynakça: Mustafa Sucu - Adıyaman İli ve İlçeleri – 1985 / İsmail Celalettin Yaşar –Adıyaman İl ve İlçelerinde Evliya Anlatıları -2010.

Taylan Köken

Şeyh Mustafa Hoca Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Eski Besni

Şeyh Mustafa Hoca Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesine 4 km uzaklıktaki Eski Besni’de türbesi bulunmaktadır.

Şeyh Mustafa Hoca Kimdir: Hakkında fazla bilgiye sahip olmadığımız Şeyhin tarikat ehli  bir kişi olduğu söylenmektedir.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelenler değişik dilekleri yerine gelsin diye ziyaret ederler. Adak olarak kurban keserler, yemek yapıp türbede dağıtırlar.

Menkıbeler: 1-) Yoksul bir kadın çalı çırpı toplayıp çeşme başında çamaşırlarını yıkamak için ateş yakmış. Sabah erken vakit abdest almak için çeşmeye gelen Mustafa Hoca, fakir kadına çamaşır yıkamamasını söylemiş. Kadın “Niye Hoca” diye sorunca, “Kızım sana dök dedim, bugün Cuma” demiş. Kadın bin bir güçlükle topladığı ve yaktığı ateşi söndürmek istemeyince. Mustafa Hoca “Kazanın, teştin kan olmuş” demiş. Kadın kazanın dibine baktığında kazanın teştinin kan olduğunu görmüş.

Kaynakça: Ayşe Özcamus - Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları - 2007 / Mustafa Sucu - Adıyaman İli ve İlçeleri - 1985

Taylan Köken

Hacı Zeyrek Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Eski Besni

Hacı Zeyrek Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesinde Eski Besni denilen tarihi sit alanında yaşamış ve vefat etmiştir.

Hacı Zeyrek Kimdir: Geçimini çarşıda köşgerlik (deriden ayakkabı yapımcısı) yaparak sağlarmış. Hacı Zeyrek, Ahali Baba ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeş olduğu söylenmektedir.

Türbenin Durumu: Türbe briketten duvarları olan üstü kapalı özensiz bir yapıdır. 

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelenler dilekleri olsun diye ağaçlara bez bağlarlar, dilekleri olunca bağladıkları bezi bulup sökerler, bulamazlarsa başka bezi sökerler. Ayrıca türbe üzerine taş yapıştırma âdetine bu yatırda rastlanmaktadır.

Menkıbeler: 1-) Eskiden Hicaz’a kervanlarla yürüyerek gidip gelmeleri altı ay sürermiş. Hac vazifesi için Besni’de bir grup toplanmış ve beraber Hacca gitmişler. Hac vazifelerini yerine getirmişler, fakat dönüş yoluna koyulduklarında, aralarından biri grubunu kaybedip bir camiye sığınmış. Sonra oradaki kişilere ben burada kaldım, yol iz bilmem nasıl döneceğim diye yakınmış. Aralarından biri “Buraya her Cuma sizin oradan biri gelir, çarşıda köşgerlik yapar, namazını kılar ve geri döner. İyi bir insandır, ona söyle seni geri götürür” derler.

Hicaz’da kalan kişi Cuma günü Hacı Zeyrek’i arayıp bulur. Onu geri götürmesi için ısrarcı olur, ama Hacı Zeyrek kabul etmez. Adamın ısrarlarına ve çaresizliğine daha fazla dayanamaz, fakat tembih yapmayı da unutmaz. “Sakın ha gördüklerini, kimseye söylemeyeceksin.” Adam kabul eder. Hacı Zeyrek adama “Gözlerini kapa” der ve açtıklarında Besni’ye arkadaşlarından önce gitmiştir.

Besni’ler adama sen Hacca gitmedin mi diye sorarlar. Adam cevap olarak gitmedim der ve durumu idare eder. Birkaç ay sonra arkadaşları Hacdan dönünce, nasıl döndün diye ısrar edince, kendisinin Hacı Zeyrek’in getirdiğini açıklamak zorunda kalmıştır. Açıklayınca sırrı ortaya çıkan Hac Zeyrek vefat etmiştir.   

2-) Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeştirler ve onların yaşadığı toprakları Ermeniler ele geçirince, üç kardeşin birden ortadan kayboldukları ve bir daha da görünmedikleri rivayet edilir.

Kaynakça: Ayşe Özcamus / Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları / 2007

Taylan Köken

Cüneyid Dede Makamı / ADIYAMAN -Besni -Süphane M.

Cüneyid Dede Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesinin güneybatısında Süphane mevkiinde bulunan bir dağın tepesinde makamı olduğuna inanılmaktadır.

Cüneyid Dede Kimdir: Yöre halkının Cüneyid Dede diye adlandırdığı, Cüneyd-i Bağdadi tasavvuf ehlinden, önemli evliyalardan biri olarak nitelendirilmektedir. 822 yılında Nihavent’de doğdu, Bağdat’ta büyüdü, yaşadı ve 865 yılında Bağdat’ta vefat edip, orada defnedilmiştir.

Türbenin Durumu: Türbesi yoktur.

Ziyaret Nedeni: Cüneyd-i Bağdadi’nin savaş sırasında burada yaralandığı veya konakladığı rivayet edilir. Yöre halkı tarafından ara sıra ziyaret edilmektedir.    

Kaynakça: Mustafa Sucu - Adıyaman İli ve İlçeleri - 1985

Taylan Köken

Hacı Ali Baba Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Üçgöz Beldesi

Hacı Ali Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesi Üçgöz Beldesinde türbesi bulunmaktadır.

Hacı Ali Baba Kimdir: Hacı Ali Baba, Sofraz ve Üçgöz, olarak isimlendirilen velilerdendir. Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeş olduğu söylenmektedir. Buranın mezar değil de makam olduğu rivayet edilmektedir. Köy Türkmen Karakeçili aşiretindendir.

Türbenin Durumu: Türbenin üstü kapalıdır. Betonarmeden inşa edilmiş, basit bir türbedir.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelen felçli hastalar burayı üç kere ziyaret ederlerse iyileşeceklerine inanırlar. Adaklarını ise türbede yerine getirmelerine gerek yoktur. Evlerinde de adaklarını yerine getirirlerse kabul olacağına inanırlar.

Menkıbeler: 1-) Saf ve temiz bir zat olan Hacı Ali Baba’ya arkadaşları bir oyun oynar. Bir Cuma günü arkadaşlarından birisini tabuta koyup, sahte cenaze düzenlemek için Hacı Ali Baba’dan cenaze namazını kıldırmasını isterler. Cuma namazı çıkışı Hacı Ali Baba sözde cenazenin başına geçer ve cemaate üç kez sorar: “Ölü niyetine mi, diri niyetine mi?” Cemaat “Ölü niyetine” deyince şaka için tabuta giren arkadaşları vefat eder. Bunun üzerine biz şaka yapıyorduk, arkadaşımız senin yüzünden öldü diyerek Hacı Ali Baba’nın üzerine yürürler. Hacı Ali Baba ahali üstüne gelince ortadan kaybolur ve terliği de ortada kalır. Ortadan kaybolduğu yere türbe yapılır ve ziyaret edilir. Bu türbede naşı yoktur, makamdır.

2-) Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeştirler ve onların yaşadığı toprakları Ermeniler ele geçirince, üç kardeşin birden ortadan kayboldukları ve bir daha da görünmedikleri rivayet edilir.

Kaynakça: Ayşe Özcamus / Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları / 2007

Taylan Köken

Şakalı Aş Yatırı / ADIYAMAN -Besni İlçesi

Şakalı Aşın Yeri: Adıyaman İli Besni ilçesine 3km uzaklıkta türbesi vardır.

Şakalı Aş Kimdir: Toktamış da denilen Şakalı Aş Yatırı bayan yatırdır. Türbenin bulunduğu yerde yazmalı bir kadın sürekli dolaşırmış. İki kardeştirler. Erkek olan kardeşi Çörmük Ahmet muhterem bir zat olarak tanımlanmaktadır.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelenler dilekleri olsun diye ziyaret ederler ve adak olarak mercimekli pilavın daha sulu bir çeşidi olan ve halk tarafından “Şakalı Aş” olarak nitelendirilen yemekten yapıp dağıtırlar. Adak olarak kurban da adarlar.

Kaynakça: Ayşe Özcamus / Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları / 2007

Taylan Köken

Ahali Baba Türbesi / ADIYAMAN -Besni İlçesi

Ahali Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesine 6km uzaklıktaki Eski Besni'de türbesi bulunmaktadır.

Ahali Baba Kimdir: Bölgede Zeyva, Çarşı Zeyva, Hacı Zeyva ve Ah Ali Baba olarak da adlandırılan Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeş olduğu söylenmektedir. Müslümanlığı yaymak için Adıyaman’a gelmiş ve buradaki çarpışmalarda şehit olmuştur.

Türbenin Durumu: Betonarmeden yapılan, kapalı tip geç dönem mimari yapıdadır.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelen felçli hastalar sabaha kadar türbede kalınca yürüyerek türbeden çıkıp gittikleri rivayet edilir. Adak olarak koyun ve tavuk adağında bulunurlar.

Menkıbeler: 1-) Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeştirler ve onların yaşadığı toprakları Ermeniler ele geçirince, üç kardeşin birden ortadan kayboldukları ve bir daha da görünmedikleri rivayet edilir.

Kaynakça: Ayşe Özcamus - Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları - 2007

Taylan Köken

Çörmük Ahmet Ziyareti / ADIYAMAN -Besni İlçesi

Çörmük Ahmet Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni ilçesine 3km uzaklıkta türbesi vardır. Çörmük Kaplıcalarının yanındadır.

Çörmük Ahmet Kimdir: Çörmük Ahmet muhterem bir zat olarak tanımlanmaktadır, İslamiyeti yaymak amacıyla bölgeye gelmiş, burada şehit düşmüştür. Şehit olduğu yerde su akar.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelenler Türklerin su ile ilgili adak uygulamalarını yaparlar. Dua adağı yapılıp 41 Yasin Duası suya okunup, su yatırın toprağına boşaltılır.    

Menkıbeler: 1-) Şehit düştüğü yerde, ona sıkılan kurşunların suya saçıldığı yerde, suyun dönem dönem kükürt koktuğu söylenmektedir. Her yıl şehit düştüğü zaman, sudan iniltiler geldiği ve suyun kükürt koktuğu söylenmektedir. Kaplıca bakımsız durumdadır.

Kaynakça: Ayşe Özcamus - Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları - 2007 / http://www.haberciniz.biz/  

Taylan Köken