Durali Baba Türbesi / ANKARA / KIZILCAHAMAM / Yıldırımören Mahallesi

Türbenin Yeri: Durali Baba Türbesi, Ankara İli Kızılcahamam İlçesi, Yıldırım Ören (Köyü) Mahallesine 3km uzaklıktadır.

Dur Ali Baba Kimdir: Durali Dede olarak da anılan erenin kim olduğu konusunda herhangi bir bilgi yoktur. Bu erenimiz yılda bir kez toplu olarak ziyaret edilirmiş.

Türbenin Durumu: Türbe yakın zamanda betonarmeden yeniden inşa edilmiştir.

Ziyaret Nedeni: Durali Baba Türbesi yılın belli günlerinde çocuğu olmayan, yahut çocuğunu düşüren kadınlar toplu olarak ziyaret eder. Toplu olarak dualar edilip, ilahiler okunmakta, sonra da yine toplu olarak yemek yenmektedir. “El Almış” olan bir kadın töreni yönetir. Elleri bir poşuyla bağlanan ziyaretçi dua ederek türbe etrafında üç kez dolanır. Yine türbedar tarafından kısa bir tokmakla ziyaretçinin sırtına tokmakla, acıtmayacak şekilde vurulur. Sonra adak olarak hayvanını adarlar.

Çocuğu olanlar çocuklarına Durali, Ali veya Aliye ismini takmaktadırlar.

Kaynakça: www.kizilcahamammeb.gov.tr  

Taylan Köken

Susuz Yatırları / ANKARA / ÇUBUK – Susuz Köyü

Yatırların Yeri: Susuz Yatırları, Ankara İli, Çubuk İlçesi, Susuz Köyü ve çevresindedir.

Susuz Yatırları Kimdir: Susuz Köyü Alevi inancına sahip bir köydür. Köy halkı Cibali Sultan Ocağına bağlıdır. Köyde Seyyid Süleyman’ın türbesi haricinde üç adet yatır ziyaret edilmektedir. Bu yatırlar Murad Dede, Üçbaş ve Ali Baba’dır. Haklarında başka bir bilgi yoktur.
Ayrıca merhum hocamız Hikmet Tanyu'nun kitabında andığı Çam Ağacı Ziyareti vardır. Bu yaşlı ağaca özellikle yağmur duası için çıkılmaktadır.

Türbelerin Durumu: Türbelerin durumu hakkında herhangi bir bilgimiz yoktur.

Ziyaret Nedeni: Bu yatırlar değişik dilekler ve istekler için köy halkı ve çevre köylerden gelenler tarafından ziyaret edilmektedir. Adak adanmaktadır.

Kaynakça: www.gazi.edu.tr (Çubuk Yöresi Alevi Köyleri -Doç.Dr. İbrahim Arslanoğlu) / Hikmet Tanyu –Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri –Ankara Üni.Basımevi -1967    

Taylan Köken

Ali Efendi Baba Türbesi / ANKARA / BEYPAZARI / Karaşar Beldesi

Türbenin Yeri: Ali Efendi Baba Türbesi, Ankara İli Beypazarı İlçesi Karaşar Kasabasının mezarlığındadır.

Ali Efendi Baba Kimdir: Ali Efendi Baba’nın kim olduğu konusunda herhangi bir bilgi yoktur.

Türbenin Durumu: Türbenin durumu hakkında herhangi bir bilgi yoktur.

Kaynakça: www.cemvakfi.org.tr (Ozan Veli Namlı –Aktaran: Ayhan Aydın)  

Taylan Köken

Ali Baba Türbesi-II / AMASYA –Merzifon –Yolüstü Köyü

Türbenin Yeri: Ali Baba Türbesi, Amasya İli Merzifon İlçesi Yolüstü Köyündeymiş.

Ali Baba Kimdir: Değerli araştırmacı Sayın Abdülhalim Durma’nın eserinden öğrendiğimiz Ali Baba’nın kim olduğu konusunda herhangi bir bilgi yoktur.

Türbenin Durumu: Türbe günümüzde kaldırılmıştır.

Ziyaret Nedeni: Yatır değişik dilekler için ziyaret edilmekteymiş.

Kaynakça: Abdülhalim Durma –Evliyalar Şehri Amasya -2003

Taylan Köken

Kul Fakir Baba Türbesi / AMASYA –Merzifon

Türbenin Yeri: Kul Fakir Baba Türbesi, Amasya İli Merzifon İlçesi merkezinde evinin bahçesindedir.

Aşık Kul Fakir Ali Baba

Kul Fakir Baba Kimdir: Gerçek ismi Ali Oymak’dır. Aşık Kul Fakir, Aşık Kul Fakir Baba, Kul Fakir Ali Baba olarak da anılmaktadır. 1873 yılında doğup, 1938 yılında vefat etmiştir. Gençliğinde güreş tutarmış. Güreş için gittiği bir köyde Gümüşhacıköylü Aşık Kul Hüseyin ile tanışır ve okuma yazması olmamasına rağmen Aşık olur. Döneminde Çorumlu Derviş Edna ile birlikte yol arkadaşı olmuştur. Piri Baba Ocağındandır. Ali İhsan Aktaş ve Sabri Yücel tarafından 1991 yılında Kul Fakir hakkında bir araştırma kitabı yayınlanmıştır.

Türbenin Durumu: Türbenin durumu hakkında herhangi bir bilgimiz yoktur.

Kaynakça: www.ozanlaryolu.com / Harun Yıldız –Amasya Yöresi Alevi Ocakları -2011

Taylan Köken

Ali Baba Türbesi-I / AMASYA –Amasya –Sarıyar Köyü

Türbenin Yeri: Ali Baba Türbesi, Amasya İli merkez ilçesi Amasya’ya bağlı Yazıyar Köyünün girişindedir.

Ali Baba Kimdir: Ali Baba Sarıyar Köylülerinin anlatımına göre Kırım Savaşına katılmış ve burada yaralanarak köyüne dönmüş olan Gazi Baba’nın oğludur. Sağlığında ovmak suretiyle baş ağrılarını giderir, tükürüğüyle ellerde çıkan siğilleri yok edermiş.

Türbenin Durumu: Türbe ağaçlıklar içinde olup, etrafı demir parmaklıklarla çevrili üstü açık bir mezardır. Türbe etrafı mesire yeri olarak da kullanılmaktadır. Türbe yanında babası olduğuna inanılan Gazi Baba’nın da türbesi vardır.

Ziyaret Nedeni: Türbe özellikle Sarıyar köylüleri tarafından ziyaret edilmekte ve tavuk-horoz adakları adanmakta, kesilen kümes hayvanlarının ayakları türbe demirine asılmaktadır.

Menkıbeler: 1-) Ali Baba askerden dönerken şifalı olduğuna inanılan bir sudan içmiş ve bu yüzden siğil hastalığına tükürüğü iyi gelmektedir.

Kaynakça: Abdülhalim Durma –Evliyalar Şehri Amasya -2003 / Rahime Özdoğan –Amasya’da Adak Yerleri İle İlgili Halk Anlatıları -2006.

Taylan Köken

Gazi Baba Türbesi / AMASYA –Amasya –Sarıyar Köyü

Türbenin Yeri: Gazi Baba Türbesi, Amasya İli merkez ilçesi Amasya’ya bağlı Yazıyar Köyünün girişindedir.

Gazi Baba Kimdir: Sarıyar Köylülülerinin anlatımına göre Kırım Savaşına katılmış ve burada yaralanarak köyüne dönmüştür. Sarıyar Köyünde doğup, burada vefat etmiştir. Köylüler tarafından köyü koruduğuna ve ermiş bir kişi olduğuna inanılmaktadır. Köyün eski adı Morami’dir. Bu ad dolayısıyla Gazi Baba’ya Borani Baba da denilmektedir.   

Türbenin Durumu: Türbe ağaçlıklar içinde olup, mermerden üstü açık bir mezardır. Türbe etrafı mesire yeri olarak da kullanılmaktadır. Türbe yanında oğlu olduğuna inanılan Ali Baba’nın da türbesi vardır.

Ziyaret Nedeni: Türbe özellikle Sarıyar köylüleri ve yakın köylerden gelenler tarafından ziyaret edilmektedir. Gazi Baba çok değişik dilekler ve istekler ziyaret edilmektedir.
İlkbaharda kadınlar tarafından bolluk ve bereket için türbe ziyaret edilir. Türbe etrafında üç kez dolaşıldıktan sonra, gömbe denilen yemek pişirilerek dağıtılır. Pişirilen gömbeler hem Gazi Baba’nın mezarının başında, hem de köyün diğer yatırlarının mezarları başında ikiye bölünerek dağıtılır. Bu uygulama sonbaharda da yapılır. Baş dönmesi olanlar horoz adağı adarlar ve türbe başında kesilir. Kandil geceleri ve bayramlarda türbe ziyaret edilir ve mum adağı gerçekleştirilir. Kısmeti açılsın diye türbeyi ziyaret eden kızlar, türbe yanında bulunan pelit ağacında salıncakta sallanırlar. Evlilik yoluna girenler türbe yanında adaklarını keserler ve evlenmeden iki gün önce Gazi Babayı ziyaret ederler. Yağmur duası için ziyaret edilen türbede törenler üç hafta sürer. İlk hafta Gazi Baba’ya getirilen kırmızı bir inek burada törenle kesilir. Askere giderken ve gelirken sağ salim görevlerini yapmak için kurban kesilir.    

Menkıbeler: 1-) Gazi Baba mezarının üstünde bir türbe istemez. Köylüler türbe yapmak için aralarında para toplarlar. Köylülerden birinin rüyasına Gazi Baba üstüne türbe istemediğini söyler. Buna rağmen köylüler türbeyi yaptıkları günün gecesinde türbenin kiremitlerini köye doğru fırlatır. Bu yüzden köylüler bir daha mezarın üzerine kapatmazlar.

Kaynakça: Abdülhalim Durma –Evliyalar Şehri Amasya -2003 / Rahime Özdoğan –Amasya’da Adak Yerleri İle İlgili Halk Anlatıları -2006 / Ebru Silahşör –Amasya Merkez Ağzı -2011

Taylan Köken

Külhani Ali Baba Türbesi / AKSARAY –Merkez –Hacı Hasanlı Mahallesi

Türbenin Yeri: Aksaray İli merkezinde Hacı Hasanlı Mahallesinde Kurtuluş Caddesi üzerinde türbesi vardır.

Külhani Ali Baba Türbesi

Külhani Ali Baba Kimdir: Türbesinin olduğu yerde iki gözlü hamamda Külhancı olarak çalışırmış. Yine bu türbenin yanında cami de bulunmaktaymış, fakat cami ve hamamı daha sonra arsa sahipleri tarafından yıktırılmış.

Türbenin Durumu: Türbe kesme taştan kare planlı, kurşun kubbeli ve üç pencereli inşa edilmiştir. 1994 yılında Vakıflar tarafından restore edilmiştir. Türbenin kitabesi yoktur. Türbeyi ilk olarak Sultan II. Abdühamit’in Seraskeri olan Hacı Ali Paşa yaptırmıştır.

Ziyaret Nedeni: Halk tarafından hayır duası için ve değişik dilekler için ziyaret edilmektedir.

Kanlı Pelit Ağacı

Menkıbeler: 1-) Külhani Ali Baba Hasan Dağına adını veren Hasan Baba ile sık sık çekişirlermiş. Ali Baba bir gün Hasan Baba’ya üşümesin diye mendil içinde kor gönderir. Hasan Baba’da karşılık olarak mendil içinde kar gönderir. Karı sonra yemek isteyen Ali Baba mendili hamamda bir yere asar. Mendil içindeki kar kısa sürede erir. Ali Baba buna sinirlenir ve “Hasan Baba dağ başında evliyalık olmaz, gel de şehirde evliyalık yap” diye seslenir. Hasan Baba’da bu söz üzerine kızarak koca bir kayayı kaldırdığı gibi Hasan Dağından Ali Baba’ya fırlatır. Ali Baba taşın geldiğini görür ve eski sinne çayırı denen yerde eli ile koca taşı karşılar ve parmak izleri bu kayanın üzerinde görülür.

2-) Ali Baba ve Hasan Baba birbirlerine karşılıklı taş ve Pelit ağacı atmaktadırlar. Hasan Baba’nın atmış olduğu Pelitlerden biri bugün Ervah Mezarlığına düşer ve burada anılan Kanlı Pelit bu ağaçtır.    

Kaynakça: Şahin Başer –Aksaray’da Metfun Bulunan Zatların Kabri Şerifleri ve Türbeleri –Kendi Basımı -1995 / www.erdogankaya.tr.gg / www.nebula.somee.com / www.wowturkey.com 

Taylan Köken

Şeyh Ali Baba Türbesi / ADIYAMAN –Tut –Merkez

Şeyh Ali Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Tut İlçesi merkezinde Fatih İlkokulunun karşısında türbesi vardır.

Şeyh Ali Baba Kimdir: Ali Baba Şeyh Abdurrahman Erzincani’nin oğludur. Buraya yerleşmiş, evlenmiş ve burada şehit olmuştur. Kanuni dönemi tahrir defterlerinde Tut ilçesinde Şeyh Abdurrahman Erzincani’nin oğlu olarak Mehmed-i Erzincani görünmektedir. Muhtemelen zaman içinde Mehmed-i Erzincani Şeyh Ali Baba olarak anılmış olmalıdır.  

Türbenin Durumu: Türbede yatma yerleri, kurban kesme ve yemek pişirme yerleri mevcuttur. Betonarmeden sade bir türbedir.  

Ziyaret Nedeni: Değişik dilekler için özellikle Perşembe akşamları türbe ziyaret edilmektedir. Özellikle felçli hastalar getirilmektedir. Hasta üç Perşembe akşamı üst üste türbeye getirilir ve burada uyutulur. Rüyalarında Ali Babayı görenler iyileşir.

Menkıbeler: 1-) Babasının yaptırdığı caminin mihrabının Kıble’ye bakmadığını söyleyip durmuş. Babası daha fazla dayanamamış ve onu elinden tuttuğu gibi mihraba götürmüş. Şeyh Ali Baba bir de bakmış Kıble önünde. Utancından bir daha babasının yüzüne bakamamış ve Tut’a gidip yerleşmiş.  

Kaynakça: İsmail Celalettin Yaşar –Adıyaman İl ve İlçelerinde Evliya Anlatıları -2010.

Taylan Köken

Hacı Ali Baba Türbesi / ADIYAMAN -Besni -Üçgöz Beldesi

Hacı Ali Baba Türbesinin Yeri: Adıyaman İli Besni İlçesi Üçgöz Beldesinde türbesi bulunmaktadır.

Hacı Ali Baba Kimdir: Hacı Ali Baba, Sofraz ve Üçgöz, olarak isimlendirilen velilerdendir. Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeş olduğu söylenmektedir. Buranın mezar değil de makam olduğu rivayet edilmektedir. Köy Türkmen Karakeçili aşiretindendir.

Türbenin Durumu: Türbenin üstü kapalıdır. Betonarmeden inşa edilmiş, basit bir türbedir.

Ziyaret Nedeni: Türbeyi ziyarete gelen felçli hastalar burayı üç kere ziyaret ederlerse iyileşeceklerine inanırlar. Adaklarını ise türbede yerine getirmelerine gerek yoktur. Evlerinde de adaklarını yerine getirirlerse kabul olacağına inanırlar.

Menkıbeler: 1-) Saf ve temiz bir zat olan Hacı Ali Baba’ya arkadaşları bir oyun oynar. Bir Cuma günü arkadaşlarından birisini tabuta koyup, sahte cenaze düzenlemek için Hacı Ali Baba’dan cenaze namazını kıldırmasını isterler. Cuma namazı çıkışı Hacı Ali Baba sözde cenazenin başına geçer ve cemaate üç kez sorar: “Ölü niyetine mi, diri niyetine mi?” Cemaat “Ölü niyetine” deyince şaka için tabuta giren arkadaşları vefat eder. Bunun üzerine biz şaka yapıyorduk, arkadaşımız senin yüzünden öldü diyerek Hacı Ali Baba’nın üzerine yürürler. Hacı Ali Baba ahali üstüne gelince ortadan kaybolur ve terliği de ortada kalır. Ortadan kaybolduğu yere türbe yapılır ve ziyaret edilir. Bu türbede naşı yoktur, makamdır.

2-) Ahali Baba, Hacı Zeyrek ve Hacı Ali Baba’nın (Sofraz) kardeştirler ve onların yaşadığı toprakları Ermeniler ele geçirince, üç kardeşin birden ortadan kayboldukları ve bir daha da görünmedikleri rivayet edilir.

Kaynakça: Ayşe Özcamus / Adıyaman Merkez ve Çevrelerindeki Adak Yerleri ve Uygulamaları / 2007

Taylan Köken